TBS betekenis
TBS, oftewel terbeschikkingstelling, is een bijzondere maatregel binnen het strafrecht en wordt opgelegd aan personen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd, maar door een psychische stoornis verminderd toerekeningsvatbaar zijn. Het doel is tweeledig: de maatschappij beschermen én de dader behandelen. Door therapie, intensieve begeleiding en strenge voorwaarden probeert men herhaling van het delict te voorkomen.
Tot 1988 stond TBS bekend als TBR, wat stond voor ‘terbeschikkingstelling van de regering’. Deze oudere maatregel gold uitsluitend voor volledig ontoerekeningsvatbare daders. Na de naamswijziging werd TBS breder inzetbaar, al blijft het een van de zwaarste sancties binnen het strafrecht. Vooral bij gewelds- en zedendelicten wordt TBS opgelegd, waarbij langdurige behandeling en toezicht essentieel zijn. Ontbreekt er nog iets? Stuur het in en maak kans op een Bol.com waardebon t.w.v. €100!
Grondslag en doel van tbs
Tbs, oftewel terbeschikkingstelling, is een maatregel en géén straf. Deze maatregel wordt door de rechter opgelegd aan personen die een ernstig strafbaar feit hebben gepleegd terwijl zij leden aan een psychische stoornis. Denk hierbij aan bijvoorbeeld psychoses, ernstige depressies of persoonlijkheidsstoornissen zoals borderline of antisociale gedragsstoornissen. De kern is dat deze stoornissen de toerekeningsvatbaarheid van de dader aantasten, waardoor hij of zij niet volledig verantwoordelijk kan worden gehouden voor het gepleegde delict.
Reden voor oplegging bij ontoerekeningsvatbaarheid
Deze gedeeltelijke ontoerekeningsvatbaarheid betekent dat de rechter naast of in plaats van een gevangenisstraf kiest voor een behandelmaatregel. De tbs is bedoeld voor mensen die vanwege hun stoornis een verhoogd risico vormen voor de samenleving. Het is een manier om de dader te behandelen en tegelijkertijd de maatschappij te beschermen tegen mogelijk nieuw delictgedrag. Deze duale functie maakt tbs tot een unieke maatregel binnen het Nederlandse strafrecht.
Doelstelling van de tbs-maatregel
Het hoofddoel van tbs is behandeling en resocialisatie, met als einddoel een veilige terugkeer in de maatschappij. Tegelijkertijd is het ook een maatregel ter bescherming van de samenleving. Niemand wordt vrijgelaten zolang het risico op herhaling te hoog wordt geacht. Deze beoordeling wordt zorgvuldig gedaan op basis van risicoanalyses, observaties en rapportages van behandelaren.
Rol van gedragsdeskundigen bij het opleggen van tbs
Bij de beslissing tot oplegging van tbs laat de rechter zich adviseren door gedragsdeskundigen zoals psychiaters en psychologen. Zij onderzoeken de psychische toestand van de dader, de invloed daarvan op het delict en de kans op herhaling. Dit gebeurt meestal tijdens een zogeheten Pro Justitia-rapportage, waarbij meerdere gesprekken en observaties plaatsvinden. Indien noodzakelijk kan tbs worden verlengd of gecombineerd met een gevangenisstraf. In sommige gevallen wordt eerst een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd, gevolgd door tbs met dwangverpleging.
Start van het tbs-traject
Wanneer de rechter tbs oplegt, begint er een zorgvuldig traject dat varieert per persoon, afhankelijk van zowel het gepleegde misdrijf als de psychische gesteldheid van de dader. In veel gevallen wordt eerst een gevangenisstraf uitgezeten, waarna de overplaatsing naar een tbs-kliniek plaatsvindt. Deze tussenfase is bedoeld om de overgang naar behandeling voor te bereiden en risico’s goed in kaart te brengen.
Diagnostiek en plaatsing tijdens tussenfase
Tijdens deze detentieperiode vindt vaak al een eerste vorm van diagnostiek en risicotaxatie plaats. Ook wordt bepaald naar welke kliniek de persoon het beste kan worden overgeplaatst. Pas na deze detentieperiode start de daadwerkelijke behandeling binnen de kliniek. Hier wordt gewerkt aan herstel, gedragsverandering en risicobeperking. De behandeling is multidisciplinair van aard, waarbij psychiaters, psychologen, maatschappelijk werkers en sociotherapeuten samenwerken aan het behandelplan.
Deelname aan therapie en behandelmotivatie
Hoewel de opname verplicht is, is deelname aan therapieën in principe vrijwillig. Actieve deelname wordt echter sterk gestimuleerd, aangezien medewerking essentieel is voor eventuele stappen richting verlof of terugkeer in de maatschappij. Regelmatige evaluaties, risicotaxaties en multidisciplinaire besprekingen zorgen ervoor dat het behandelplan voortdurend afgestemd blijft op de voortgang van de patiënt.
Hoofdvormen van tbs
Binnen het Nederlandse systeem bestaan er twee hoofdvormen van tbs: met dwangverpleging en met voorwaarden. Tbs met dwangverpleging is de meest ingrijpende variant en houdt in dat de veroordeelde verplicht wordt opgenomen in een forensisch psychiatrische kliniek. Hier ontvangt hij of zij intensieve behandeling, gericht op zowel het aanpakken van de stoornis als het terugdringen van het recidiverisico. Deze variant kan jarenlang duren, afhankelijk van de voortgang en het risico op terugval. In sommige gevallen kan zelfs een levenslange opname noodzakelijk blijken.
Minder beperkende variant: tbs met voorwaarden
Tbs met voorwaarden is minder beperkend. Hierbij hoeft de betrokkene niet altijd in een kliniek te verblijven, mits hij of zij zich aan strikte voorwaarden houdt. Denk aan begeleid wonen, meldplicht, therapie en toezicht van de reclassering. Deze vorm wordt alleen opgelegd wanneer deskundigen inschatten dat het risico op herhaling beheersbaar is buiten een gesloten setting. Een tbs met voorwaarden biedt meer autonomie, maar vereist ook een grote mate van verantwoordelijkheid en stabiliteit bij de betrokkene.
Gevolgen bij schending van voorwaarden
Indien de voorwaarden worden geschonden, kan alsnog een verplichte opname volgen. De keuze tussen beide varianten wordt mede gebaseerd op psychiatrische rapportages, het strafbare feit en de inschatting van gedragsdeskundigen. Ook wordt gekeken naar eerdere behandeltrajecten, medicatietrouw en de mate waarin de betrokkene zelfinzicht toont in zijn of haar problematiek.
Gefaseerde terugkeer in de maatschappij
Een tbs-maatregel eindigt niet plotseling. Er gaat een uitgebreid en gefaseerd traject aan vooraf waarin wordt toegewerkt naar een gecontroleerde terugkeer in de maatschappij. Een cruciale stap hierin is het proefverlof. Dit verlof dient als een soort testfase waarin wordt gekeken hoe de persoon functioneert buiten de beschermde muren van de kliniek, maar nog wel onder toezicht en begeleiding.
Invulling van het proefverlof
Tijdens het proefverlof kan de tbs’er deelnemen aan activiteiten zoals vrijwilligerswerk, dagbesteding, het volgen van een opleiding of familiebezoek. In eerste instantie vindt dit altijd plaats onder streng toezicht, maar naarmate het vertrouwen toeneemt, kan de begeleiding stapsgewijs worden afgebouwd. Deze fases worden zorgvuldig geëvalueerd en vastgelegd in voortgangsrapportages. De behandeling zelf loopt in deze fase gewoon door, ondersteund door structurele risicotaxaties en gesprekken met behandelaren.
Beoordeling van geschiktheid tot beëindiging
Proefverlof is een belangrijke graadmeter voor de geschiktheid van de tbs’er om op termijn zelfstandig te functioneren. De duur en inhoud van het verlof kunnen per persoon sterk verschillen. Als het verlof succesvol verloopt, kan dit uiteindelijk leiden tot beëindiging van de tbs-maatregel.
Voorwaarden en toezicht na vrijlating
Na volledige vrijlating eindigt het toezicht niet automatisch. Er kunnen nog jaren voorwaarden gelden, zoals het volgen van therapieën, een meldplicht bij de reclassering, of het verbod op contact met bepaalde personen. Op deze manier wordt geprobeerd om de overgang naar het normale leven zo stabiel en veilig mogelijk te laten verlopen.
Belang van nazorg en maatschappelijke begeleiding
Nazorg speelt hierbij een belangrijke rol, omdat langdurige ondersteuning het risico op terugval aanzienlijk kan verkleinen. Ex-tbs’ers worden vaak begeleid door forensische zorginstellingen of gespecialiseerde woonvormen waar continuïteit in behandeling en toezicht kan worden geboden. Ook is er aandacht voor het opbouwen van een sociaal netwerk, werk of scholing en het vinden van passende huisvesting.
Doel van gefaseerde aanpak
Door deze gefaseerde aanpak streeft men naar een balans tussen individuele ontwikkeling van de tbs’er en blijvende veiligheid voor de samenleving. Deze aanpak vergt maatwerk, geduld en nauwe samenwerking tussen behandelaren, justitie en maatschappelijke instellingen.