Incentive betekenis
De betekenis van incentive verwijst naar een prikkel die mensen in beweging zet, meestal een beloning die klaarligt voor wie een afgesproken doel haalt. Een werkgever kan bijvoorbeeld met geld, een cadeau of een reis zijn personeel tot extra inzet aansporen.
Wat is een incentive, praktisch gezien? Meestal iets wat een bedrijf aanbiedt aan zijn medewerkers, verkopers of klanten om hen tot meer te bewegen. Het Nederlands heeft het woord van het Engels overgenomen, en je komt het vooral tegen in het bedrijfsleven: in personeelsbeleid, verkoop en marketing. In de reisbranche staat het voor een complete reis die als beloning dient, en in de financiële vaktaal voor elke prikkel, vaak in de vorm van geld. Ontbreekt er nog iets? Stuur het in en maak kans op een Bol.com waardebon t.w.v. €100!
Wie krijgt een incentive, en waarvoor?
De betekenis van incentive wordt het duidelijkst op de werkvloer. Een directie die haar verkopers iets extra’s belooft als de verkoop omhooggaat, geeft hun een incentive. Meestal ligt er een doel vast dat eerst gehaald moet worden; pas daarna volgt de beloning. Welk doel dat is en binnen welke periode, verschilt per bedrijf. Volgens Wikipedia slaagt zo’n regeling alleen als iedereen begrijpt hoe er wordt beoordeeld, niemand van de meting is uitgesloten en er naar de enkeling én naar het team wordt gekeken. Bovendien hoort de lat boven het gemiddelde te liggen. De ontvanger hoeft overigens niet op de loonlijst te staan. Ook tussenpersonen, zakenpartners en klanten kunnen een incentive krijgen, en dan kan het doel ook zijn dat ze zich aan het bedrijf binden. Zie voor verwante begrippen ook KPI betekenis en wat betekent stakeholders.
De incentivereis: wanneer een reis de beloning is
In de reisbranche krijgt de betekenis van incentive een heel concrete invulling: daar staat het woord voor een reis. Een lijst met reisvaktermen omschrijft het als een reis die wordt aangeboden om mensen te belonen of te stimuleren. Onze Taal kent voor zo’n reis ook de Engelse naam incentive tour. Het kan ook kleiner: Wikipedia noemt naast de korte reis een dagje uit. Niet elke gratis reis is trouwens een incentivereis. Win je er een als prijs in een wedstrijd, dan spreekt de branche van een promotionele reis. Dan de schrijfwijze. Combineer je een Engels woord met een Nederlands, dan hoort er volgens Taaladvies.net van de Taalunie geen spatie tussen. Het wordt dus incentivereis, in het meervoud incentivereizen. Een koppelteken mag ook, als je incentive-reis leesbaarder vindt.
Welke vormen kan een incentive aannemen?
De voorbeelden van Onze Taal klinken herkenbaar: geld of een cadeaubon, een reisje, een avond naar de musical of een cursus. In de financiële wereld gaat het eerder om commissie, aandelenopties, aandelen in het eigen bedrijf voor weinig of niets, een betaald sabbatsverlof of een auto van de zaak. Ook winstdeling en doorbetaald verlof horen in dat rijtje. Een incentive hoeft echter niet uit geld te bestaan. De Engelstalige Wikipedia noemt ook extra vrije dagen, lof en erkenning, groeikansen, gezinsvoorzieningen en werk dat meer uitdaging biedt. Wie de vormen wil ordenen, kan bij de schrijver David Callahan terecht. Hij onderscheidt financiële, morele en dwingende prikkels: je doet iets voor de beloning, omdat het juist is, of omdat je anders met dwang te maken krijgt. Een goed opgezette regeling mengt volgens de Nederlandse Wikipedia tastbare en ontastbare beloningen.
Is incentive een Nederlands woord?
Ja en nee. Incentive is Engels van oorsprong en kwam in de tweede helft van de vorige eeuw in het Nederlands terecht. Het Groot Leenwoordenboek van Van der Sijs zet het dan ook tussen de Engelse leenwoorden. Tegelijk behandelt woorden.org het als een gewoon Nederlands zelfstandig naamwoord, en volgens WikiWoordenboek staat het in de Woordenlijst van de Taalunie. Opvallend is wel dat het woord in het Algemeen Nederlands Woordenboek (nog) ontbreekt. Een lijst met Engelse woorden en hun Nederlandse vervangers, te vinden via Vindpunt.nl, beschouwt het als een woord dat je ook kunt vermijden. Wil je dat, dan heb je de keus uit prikkel, stimulans en aansporing. Overigens leende het Nederlands het woord niet voor het eerst. Volgens het Etymologisch woordenboek was er in de achttiende eeuw al een Franse vorm in omloop, incentif, met de betekenis aanstoking.
Van een lied naar een beloning: de herkomst van incentive
Achter het zakelijke woord zit muziek. Het Etymologisch woordenboek voert incentive terug op het Latijnse incinere, een lied aanheffen, opgebouwd uit canere, zingen, met in (in, naar) ervoor. Het bijvoeglijk naamwoord incentivus betekende zowel aansporend als aanheffend. Onze Taal noemt als voorloper incentivum, een Laatlatijns zelfstandig naamwoord voor prikkel, en een woordenboek van vreemde woorden vertaalt incinere zelfs met inblazen. Over de precieze vorm zijn de bronnen het dus niet helemaal eens. Het Engelse Wiktionary voegt eraan toe dat het werkwoord voor in brand steken, incendere, de vorming waarschijnlijk heeft beïnvloed; bij Milton kon incentive nog aanwakkerend betekenen. Je kunt het beeld zo zien: wie de eerste noten zingt, nodigt de rest uit om in te vallen. Zo bekeken is elke incentive nog altijd een inzet. Of het nu om een cadeaubon, een commissie of een reis gaat, wie de beloning belooft, geeft de toon aan.