Betekenis emoticons
De betekenis van emoticons verwijst naar tekens of tekencombinaties waarmee je in een geschreven bericht een emotie, een gezichtsuitdrukking of een bedoeling meegeeft. Met een dubbele punt en een haakje erachter geef je een droge zin in één klap een vrolijke of juist een sippe toon.
Het woord komt uit het Engels. Je komt emoticons tegen op de plekken waar mensen kort en snel schrijven: in e-mail, in sms, in de chat en op social media. Daar mist een bericht de toon, de blik en het gebaar die een gesprek normaal dragen, en dat gat vult zo’n tekentje. In het dagelijks Nederlands lopen emoticon, emoji en smiley door elkaar. Ontbreekt er nog iets? Stuur het in en maak kans op een Bol.com waardebon t.w.v. €100!
Waarom een emoji geen emoticon is, en een smiley weer iets anders
Betekenis emoticons, emoji en smiley: technisch gezien zijn het drie verschillende dingen. Een emoticon is opgebouwd uit één teken of uit een reeks gewone teksttekens, meestal leestekens, die bij elkaar een gezicht of een houding uitbeelden. Een emoji is geen tekenreeks maar één zelfstandig, gekleurd pictogram met een eigen plek in de Unicode-standaard. Een smiley wordt vaak met allebei verward, maar het is de smalste term van de drie: die staat alleen voor een lachend gezichtje.
Het woord emoji heeft trouwens niets met emotion te maken, hoe erg de twee ook op elkaar lijken. Emoji komt uit het Japans, waarin e beeld betekent en moji teken. Tegelijk lopen de drie termen in gewoon taalgebruik wél door elkaar: het Algemeen Nederlands Woordenboek noemt emoji en smiley zelfs synoniemen van emoticon. Dat is geen tegenspraak maar een verschil in perspectief: een woordenboek beschrijft het spraakgebruik, de Unicode-standaard beschrijft de techniek.
Emoticons betekenis: de klassieke tekens op een rij
Wat betekenen emoticons in de praktijk? Aan een handvol klassiekers heb je genoeg, en die typ je met een gewoon toetsenbord:
- 🙂 of 🙂 – blij
- 😀 of 😀 – hard lachen
- 🙁 of 🙁 – verdrietig
- :’-( – huilend
- 😉 – knipogend
- 😛 – grappend, met de tong uit de mond
- :-@ of >:-( – boos
- 😐 – geschokt, of juist emotieloos en neutraal
- :-S – verward, perplex of beledigd
- :-O – verbaasd, geschrokken
- -_- – verveeld, geirriteerd of gewoon moe
- 😎 of B-) – cool
- :$ – blozend
- <3 – hartje, liefde
De Japanse variant heet kaomoji. Vier bekende:
- (^_^) – het oorspronkelijke kaomoji
- (T_T) – huilen of verdriet
- (-_-;) – zenuwachtig; de puntkomma is een zweetdruppel
- ¯\_(ツ)_/¯ – de schouderophaal, met het katakana-teken ツ
Een westerse emoticon zet je met twee aanslagen neer, en dat werkt nog altijd. Ook het straattaal woordenboek geeft zo’n toon mee.
Wie bedacht de emoticon, en wanneer?
Anders dan soms wordt gedacht, komt de emoticon niet uit Japan maar uit de Verenigde Staten. Op 19 september 1982 om 11:44 uur plaatste Scott Fahlman, verbonden aan Carnegie Mellon University, een bericht. Op de universiteit hadden studenten een grap gemaakt over een besmetting, en daarna ontstond er een debat over waar de grens van de humor lag. In dat bericht stelde Fahlman twee tekencombinaties voor: 🙂 en 🙁. Het bericht zelf was jarenlang zoek en werd pas in 2002 van een oude back-uptape gehaald. Je kunt het nog steeds nalezen op de server van Carnegie Mellon. Fahlman heeft er nooit een cent aan overgehouden; hij beschouwt het teken als een geschenk aan de wereld.
Een grapmarkering die pas later een gevoelsteken werd
Fahlman zocht geen manier om blijdschap of verdriet uit te drukken, maar een markering voor ironie: zo zag een lezer meteen welk bericht een grap was. Hij stelde er in hetzelfde bericht een tweede teken naast voor, het sippe gezicht, met de droge opmerking dat het waarschijnlijk zuiniger zou zijn om juist de berichten te markeren die geen grap waren. Die dubbele rol zie je nog altijd terug, want een knipoog achter een ironische zin geeft geen gevoel weer maar een gebruiksaanwijzing. Op dat punt lijkt hij op de afkortingen die in dezelfde korte berichten thuishoren, zoals je ziet bij afkortingen betekenis en ASAP betekenis.
Waar komt het woord emoticon vandaan?
Wat betekent emoticon letterlijk? Het is een Engels woord dat is samengetrokken uit emotion en icon. Ga je nog verder terug, dan kom je bij het Latijn en het Grieks uit: emotion gaat terug op e-movere, eruit bewegen, en icon op het Griekse eikoon, dat gelijkenis, beeld of afbeelding betekent. Een emoticon is dus letterlijk een beeld van een gevoelsbeweging. Je ziet soms de uitleg “emotional icon” langskomen, maar die vorm wordt door de taalkundige bronnen niet bevestigd; het is emotion plus icon. In het Nederlands zijn er ook eigen woorden voorgesteld, zoals gevoelsteken, emoteken, smoeltje en ideogram. Geen van die woorden is gangbaar geworden.
Waarom lees je een emoticon met je hoofd schuin?
Westerse emoticons lees je liggend. In het oorspronkelijke bericht van 1982 stond de gebruiksaanwijzing er al bij: lees het teken gekanteld. Leg je hoofd even naar links op je schouder en het gezicht klopt meteen. Loop 🙂 daarna van links naar rechts af, dan kom je langs drie onderdelen. De ogen zijn een dubbele punt, de mond is een haakje, en daartussen staat het streepje dat voor de neus doorgaat. Krult dat haakje dicht, dan lach je; staat het open, dan kijk je sip. Het streepje blijft vaak weg: in een volledig emoticon ziet het er toch bijna altijd hetzelfde uit, en het scheelt een aanslag. Zo blijven 🙂 en 🙁 over. In het westerse model doet de mond dus het werk; die bepaalt welk gevoel je leest.
Wat is een kaomoji, de Japanse emoticon?
In Japan ontstond een heel andere vorm, de kaomoji. Die staat gewoon rechtop, dus je nek blijft ongemoeid. Een veelgebruikte grondvorm is (*_*): de haakjes tekenen de omtrek van het gezicht, de twee sterretjes zijn de ogen en het liggende streepje ertussen is de mond. Waar de westerse emoticon leunt op de mond, leunt de kaomoji op de ogen. De stijl kwam in de jaren tachtig op bij ASCII NET, een Japanse onlinedienst uit de begintijd. De eerste kaomoji (^_^) uit 1986 wordt toegeschreven aan Yasushi Wakabayashi. Een kaomoji zet vaak meer en veel uiteenlopender tekens in dan een westerse emoticon. Met een spatie erbij laat je zelfs zien welke kant het gezicht op kijkt. Bekende voorbeelden zijn het katakana-teken ツ voor blijdschap en ಠ_ಠ voor een blik vol afkeuring.
Zeg je de emoticon of het emoticon?
Allebei mag. Emoticon is een zelfstandig naamwoord en in het woordenboek een soortnaam; symbool is de overkoepelende term die daarboven staat. Datzelfde woordenboek geeft er niet één geslacht bij maar drie: onzijdig, mannelijk of vrouwelijk. Daar komt die dubbele lidwoordkeuze vandaan. Het is dus geen slordigheid, maar een woord dat nooit voor één vaste vorm heeft gekozen. Het woordenboek keurt beide lidwoorden goed, en dat werkt door in het aanwijzend voornaamwoord: “die emoticon” kan, “dat emoticon” ook. “De emoticon” is de gangbaarste vorm; kies er één en houd die binnen een tekst vol. Het meervoud is emoticons. Afbreken gaat in drie stukken: emo-ti-con, en in het meervoud emo-ti-cons. Let ten slotte op de spelling: het is emoticon, met één o.
De emoticon is niet verdwenen, alleen van vorm veranderd
Typ in veel apps een knipoog en er verschijnt een gekleurd plaatje: programma’s zetten die tekenreeksen om in afbeeldingen, met een menu erbij om rechtstreeks uit te kiezen. Daar komt de bekende verwarring vandaan: je typt een emoticon en je verstuurt een emoji. Zelfs Unicode versterkt dat, met een codeblok dat “Emoticons” heet terwijl er pictogrammen in staan. Wat de ontvanger ziet, hoeft bovendien niet te lijken op wat jij voor je had. De grote techbedrijven tekenden elk hun eigen set, dus wat op een Android-telefoon verschijnt heeft niet per se dezelfde vorm als op een iPhone. Getypte tekens kennen dat bezwaar niet: 🙂 ziet er overal hetzelfde uit, en dat is het beste argument voor de oude vorm. Wie de betekenis van al die tekens wil begrijpen, begint dus bij de emoticon. Hij is niet verdrongen, maar uitvergroot en ingekleurd, en doet nog hetzelfde werk als in september 1982.