Prevalentie betekenis
De betekenis van prevalentie verwijst naar het aandeel van een groep dat aan een aandoening lijdt: het aantal mensen bij wie die aandoening speelt, gedeeld door de hele groep waaruit zij komen. Bij elk prevalentiecijfer horen twee gegevens die je erbij moet weten: om welke groep het gaat en over welke tijd er is gemeten.
Het woord hoort thuis in de epidemiologie, en de Thesaurus Zorg en Welzijn, een uitgave van Nictiz, plaatst het daar ook onder. Je komt het tegen in cijfers over ziekten, meestal als een percentage of als een aantal per honderdduizend inwoners. Wie zo’n getal leest, loopt tegen twee dingen aan die het getal zelf niet laat zien: er bestaat meer dan één soort prevalentie, en dezelfde uitkomst kan op drie manieren worden opgeschreven. En er staat altijd een tweede maat naast: incidentie, die iets anders telt. Ontbreekt er nog iets? Stuur het in en maak kans op een Bol.com waardebon t.w.v. €100!
Wat drukt prevalentie precies uit?
De betekenis van prevalentie wordt pas concreet als erbij staat in welke groep is geteld. Wikipedia omschrijft het begrip als een aandeel van de groep waarin is gemeten: boven de breukstreep staat het aantal mensen bij wie de aandoening speelt, eronder de groep waartoe zij horen. Zonder die onderste helft zegt de uitkomst weinig, want honderd gevallen betekenen in één praktijk iets anders dan in een hele provincie. Wikipedia zet er nog iets praktisch bij: zo’n aandeel kan ook voor één afgebakend gebied worden vastgesteld. Een prevalentie is daarmee een telbaar gegeven en geen persoonlijke indruk; waar dat verschil over gaat, lees je bij objectief betekenis.
Prevalentie telt bestaande gevallen, incidentie nieuwe
Het onderscheid met incidentie zit in de vraag welke gevallen je meetelt. De EUPATI Toolbox vat het kort samen: prevalentie neemt de gevallen die er op het meetmoment al zijn, incidentie alleen wat er bijkomt. Mind the Graph komt bij prevalentie op dezelfde telling uit: op dat meetmoment gaan de gevallen van eerder en de pas ontstane gevallen er samen in. Wikipedia waarschuwt er op zijn eigen pagina uitdrukkelijk voor om prevalentie en incidentie niet door elkaar te halen, want ze tellen niet hetzelfde.
Welke soorten prevalentie bestaan er?
De EUPATI Toolbox onderscheidt drie soorten prevalentie, en elke soort stelt een andere vraag. Puntprevalentie kijkt naar één moment. Periodeprevalentie neemt een tijdvak en houdt daarbij vaak twaalf maanden aan. Levensprevalentie neemt een heel leven. Over een gebroken arm zijn dezelfde drie vragen te stellen: heb je er op dit moment een, heb je er in het afgelopen jaar een gehad, of ooit in je leven? Dezelfde groep levert dan drie uitkomsten op, omdat de vraag zich elke keer verder uitstrekt. Bij de periodevariant komt er iets bij waar OpenHealth op wijst: de groep verandert onderweg, en dan hoort onder de breukstreep de gemiddelde groepsgrootte van dat hele tijdvak en niet de stand van één dag.
Hoe de bronnen de soorten noemen en indelen
De driedeling komt bij meer bronnen terug, de namen niet. OpenHealth voert dezelfde drie onder andere namen: wat EUPATI puntprevalentie noemt, heet daar directe of onmiddellijke prevalentie, en waar EUPATI er van de twee andere een woord maakt, schrijft OpenHealth ze uit tot een omschrijving met het tijdvak en met het leven erin. Mind the Graph houdt het bij twee soorten en laat de levensvariant weg. Het RIVM behandelt de puntvariant niet als één van drie maar als uitgangspunt: waar het RIVM-rapport “(punt-)prevalentie” schrijft, bedoelt het gewoon prevalentie. En tussen de omschrijvingen die Encyclo verzamelt staat er één die de periodevariant op de tweede plaats zet en haar minder juist noemt, zonder te melden uit welk werk zij komt. Wie dat vindt, is dus niet na te gaan, terwijl drie andere bronnen die variant gewoon als volwaardige soort voeren. Geen taalregel, maar andere namen, een andere indeling, een ander oordeel.
Hoe reken je een prevalentie uit?
Een prevalentie berekenen is een deling. Mind the Graph schrijft die breuk uit: je deelt iedereen die de aandoening op het meetmoment heeft, bestaande en nieuwe gevallen samen, door de hele groep op datzelfde moment. Neem een huisartsenpraktijk met 4.000 patiënten, waarvan er op één dag 120 met dezelfde aandoening staan ingeschreven. 120 gedeeld door 4.000 is 0,03. Dat is 3 procent, of 30 per duizend patiënten, of 3.000 per honderdduizend. Zet je zo’n uitkomst naast die van een andere groep, dan is de volgende vraag of het verschil ertussen toeval kan zijn; daarover gaat significant betekenis.
Een percentage of een aantal per honderdduizend
Hetzelfde getal kan op meer manieren worden opgeschreven, en dat is geen willekeur. Het RIVM zet uiteen dat een prevalentie absoluut te geven is, als een kaal aantal mensen, of als verhouding, met een referentiegetal onder de streep. Volgens EUPATI maakt vermenigvuldigen met honderd daar een percentage van; met duizend of met honderdduizend krijg je een aantal per duizend, respectievelijk per honderdduizend inwoners. Welke vorm het beste werkt, hangt af van hoe vaak de aandoening voorkomt. Bij een aandoening die veel mensen hebben, leest een percentage prettig: 3 procent plaats je meteen. Bij een aandoening die weinig voorkomt, krijg je een percentage met nullen achter de komma, en dan is 2 per honderdduizend leesbaarder dan 0,002 procent. Vergelijk je zulke getallen tussen groepen, dan zoek je naar samenhang; daarover gaat correlatie betekenis.
Prevalent zegt dat iets wijdverbreid is, prevalentie zegt hoeveel
Het bijvoeglijk naamwoord prevalent betekent iets anders dan prevalentie als maat. Woorden.org geeft prevalentie en prevalent elk een eigen ingang met een eigen uitleg: bij prevalentie ontbreekt de bijvoeglijke lezing, bij prevalent de maat. Bij de ingang prevalentie noemt woorden.org één ander woord: voorkomen. Dat is ruimer en zegt niets over de verhouding die een prevalentie kan uitdrukken, dus een echte vervanging is het niet. Prevalent is volgens dat woordenboek wat wijdverspreid is en veel voorkomt, het heeft trappen van vergelijking – prevalenter en prevalentst – en het krijgt heersend als synoniem mee. Als tegenovergestelde staat er incidenteel, en incidenteel is niet hetzelfde woord als incidentie. Prevalent zegt alleen dat iets wijdverbreid is; prevalentie zegt hoeveel precies – en voor dat laatste heb je altijd een groep en een afgebakende tijd nodig.