Proleet betekenis
De betekenis van proleet verwijst naar iemand met grof en onbeschaafd gedrag, en het woord zelf is een scheldwoord. Wie zo genoemd wordt, krijgt dus geen neutrale omschrijving maar een oordeel over zijn optreden.
Proleet hoort bij de spreektaal en valt vaak op het moment dat iemand zich ergert: aan de buurman die midden in de nacht de muziek hard zet, of aan de klant die het personeel afblaft. Woordenboeken merken het aan als scheldwoord, en het heeft zelfs een plek in een scheldwoordenboek. Het Nederlands leende het kort voor 1900 uit het Duits, waar Prolet een ingekorte vorm van Proletarier is. Door die afstamming vindt een opiniemaker op Red Pers dat er naast afkeer van grof gedrag ook neerbuigendheid over klasse in meeklinkt. Ontbreekt er nog iets? Stuur het in en maak kans op een Bol.com waardebon t.w.v. €100!
Wat betekent proleet precies?
De betekenis van proleet komt in de woordenboeken grotendeels op hetzelfde neer: het gaat om iemand die zich onbehouwen opstelt en weinig beschaving laat zien. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal omschrijft het als een minachtende benaming. WikiWoordenboek houdt het op iemand die zich allesbehalve verfijnd gedraagt, en ook het scheldwoordenboek van De Coster legt de nadruk op grofheid.
Iemand die in een volle trein met de telefoon op de luidspreker zit te bellen en zijn lege blikje onder de bank schuift, krijgt van medereizigers al snel dit etiket opgeplakt. Alleen Woorden.org wijkt wat af van de andere woordenboeken en beschrijft een proleet als een man zonder moraal. De andere bronnen hebben het niet over moraal, maar over grofheid en een tekort aan beschaving.
Gaat het om iemands komaf of om proleterig gedrag?
Leg je de definities naast elkaar, dan zie je twee accenten. Het WNT en het Groot Synoniemenwoordenboek van Van Sterkenburg denken bij een proleet aan iemand uit een onbeschaafde omgeving, met grove opvattingen. Daar speelt afkomst dus mee: de wereld waar je vandaan komt, bepaalt of het woord op je past. WikiWoordenboek en De Coster kijken vooral naar hoe iemand zich gedraagt, los van zijn achtergrond.
Het bijvoeglijk naamwoord proleterig, dat zoiets betekent als ‘zoals een proleet’, sluit aan bij dat tweede accent. Het beschrijft een manier van doen, zoals voordringen bij de kassa of schreeuwen in een wachtkamer. Door die twee accenten kan hetzelfde woord voor de een over gedrag gaan en voor de ander over iemands achtergrond.
Proleet synoniem: zijn hufter, patser en asociaal hetzelfde?
Synoniemenlijsten geven een lange rij woorden die in de buurt komen, zoals hufter, hork, kinkel, lomperd, vlegel, plebejer, palurk en prolurk. Drie woorden liggen dicht tegen proleet aan: hufter, patser en asociaal. Toch zeggen ze niet precies hetzelfde.
Een hufter is een man die lomp en aanstootgevend optreedt. Dat woord zit het dichtst bij proleet: etymologische woordenboeken gebruiken hufter zelfs als omschrijving ervan. Bij een patser draait het om iets anders, namelijk pronken met wat hij bezit. Zo iemand hoeft helemaal niet onbeschaafd te zijn. Asociaal gebruik je vooral als bijvoeglijk naamwoord, voor gedrag dat anderen hindert en hun belangen negeert. Proleet benoemt juist een persoon, en via proletariër draagt het nog een verwijzing naar milieu in zich.
Kan iemand met veel geld ook een proleet zijn?
Ja, en dat is niet nieuw. Al in november 1933 schreef de Nieuwe Rotterdamsche Courant over een geldproleet, zo blijkt uit het WNT. Het woord kon toen dus al mensen met vermogen treffen.
Hetzelfde idee zit in de proletenbak. Volgens het Algemeen Nederlands Woordenboek kan dat twee soorten auto’s zijn: een oude, goedkope wagen met een ordinair imago, of juist een prijzige wagen van overdreven formaat, waarin mensen met veel geld en weinig oog voor anderen rijden. Een ander woord ervoor is asobak. Op dit punt overlappen proleet en patser: het pronken met bezit gaat samen met gedrag waar anderen last van hebben.
Wat is het verschil tussen proleet en proletariër?
De twee woorden lijken op elkaar en hebben dezelfde stam, maar ze doen iets heel anders. Proletariër is een maatschappelijke term: een arbeider die geen kapitaal heeft en alleen van zijn eigen werk kan leven. Dat woord zegt iets over iemands positie en velt er geen oordeel over. Proleet is juist wel een oordeel, en het gaat over iemands gedrag.
WikiWoordenboek waarschuwt daarom uitdrukkelijk dat je ze niet moet verwarren. Proletariër is in het Nederlands ook het oudere woord: het dook op in 1870, proleet in 1897. In een boek over de arbeidersklasse lees je over proletariërs, terwijl je bij een ruzie op een terras iemand hoort roepen dat een ander een proleet is.
Wat zegt het Wetboek van Strafrecht over belediging?
Proleet is een scheldwoord, daarover zijn de woordenboeken het eens. In Nederland kan belediging onder het strafrecht vallen. Artikel 266 van het Wetboek van Strafrecht maakt opzettelijke belediging strafbaar als eenvoudige belediging. Het gaat dan om een belediging die openlijk gebeurt, recht in iemands gezicht, of in een geschrift of afbeelding die iemand toegestuurd krijgt. De maximumstraf is 3 maanden cel of een geldboete in de tweede categorie.
Het tweede lid van dat artikel maakt een uitzondering voor wie beoordeelt hoe openbare belangen worden behartigd, zolang dat oordeel niet harder grieft dan nodig is. Artikel 267 verhoogt de gevangenisstraf met een derde als de belediging bijvoorbeeld de Koning treft, of een ambtenaar tijdens zijn werk. Losse scheldwoorden noemt de wet niet.
Waarom noemt een opiniemaker het woord proleet neerbuigend?
In een opiniestuk op Red Pers betoogt Bas Keemink dat proleet via proletariër terugwijst naar de werkende klasse, en dat wie het woord gebruikt daarmee neerkijkt op arbeiders. Volgens hem bedoelen mensen er in de praktijk hufters, patsers of laagopgeleiden mee. Hij vindt het bovendien ironisch dat het woord inmiddels ook aan geld wordt gekoppeld.
Dat is een mening en geen vaststelling uit een woordenboek. Wel beschrijven de huidige woordenboeken het woord zonder uitzondering als minachtend.
Wat zeg je eigenlijk als je iemand een proleet noemt?
Je spreekt een oordeel uit over iemands manier van doen, en het woord neemt uit zijn verleden nog een verwijzing naar stand en afkomst mee. Bedoel je iets specifiekers, dan zijn er preciezere woorden: patser voor wie met bezit pronkt, hufter voor wie lomp optreedt. Wil je alleen het gedrag aanwijzen zonder de persoon een etiket te geven, dan past het bijvoeglijk naamwoord asociaal beter. Andere woorden die een oordeel over gedrag of karakter geven, lees je bij de toxic betekenis en de narcist betekenis.