Valideren betekenis
De betekenis van valideren verwijst naar de handeling waarmee je iets geldig verklaart, van een document tot het gevoel van een ander. Soms maak je er iets mee geldig, zoals een handtekening of een vervoerbewijs, en soms stel je juist vast dat een methode of een meting klopt en bruikbaar is.
Valideren is een leenwoord dat zich als een gewoon Nederlands werkwoord gedraagt. Je spreekt het uit als va-li-DE-ren, met de klemtoon op lettergreep drie, en je vervoegt het zwak: ik valideer, hij valideerde, hij heeft gevalideerd. Het woord hoort thuis in taal, techniek, onderzoek, zorg, het openbaar vervoer en de omgang met mensen, en in leesonderzoek herkent 96% van de Nederlanders het woord. Ontbreekt er nog iets? Stuur het in en maak kans op een Bol.com waardebon t.w.v. €100!
Waar komt het woord valideren vandaan?
Het Nederlandse werkwoord valideren is ontleend aan het Franse valider, en dat gaat terug op valide, “geldig”. Daarachter zit het middeleeuws Latijnse validus, “legitiem, geldig”, en daar weer achter het Latijnse validus, “sterk, gezond”, een afleiding van valere, “sterk zijn”. De eerste Nederlandse vindplaats stamt uit 1597 en betekende “rechtsgeldig zijn”; in 1782 komt daar “in rekening brengen” bij. Van dat oude gebruik is weinig over; de kern van geldigheid bleef staan.
Valideren betekent twee dingen tegelijk: geldig maken en controleren
Valideren beweegt twee kanten op, en dat maakt het woord verwarrend. In de eerste beweging maak je iets geldig dat dat nog niet was: een handtekening, een diploma of een kaartje wordt door die handeling officieel geldig. In de tweede beweging valt er niets te maken maar alles te controleren: je gaat na of gegevens, een methode of een uitkomst deugen. Zoek je een ander woord voor valideren, dan komt bekrachtigen het dichtst in de buurt; woordenboeken geven daarnaast geldig verklaren en geldend maken.
Wat is het verschil tussen valideren en verifiëren?
Verifiëren en valideren worden vaak door elkaar gehaald, maar in de kwaliteitskunde en de softwareontwikkeling zijn het twee verschillende dingen. Verifiëren toetst aan de afspraak: is gebouwd wat vooraf is vastgelegd? Valideren toetst aan het doel: heeft de gebruiker er in de praktijk iets aan? Een systeem kan foutloos aan de specificatie voldoen en toch onbruikbaar zijn; het is dan wel geverifieerd, maar niet gevalideerd. Let op dat dit vakgebruik is en geen taalregel.
Valideren, validatie en validiteit: betekenis en verschil
Valideren, validatie en validiteit komen uit dezelfde familie, maar ze doen alle drie iets anders. Valideren is de handeling: iets geldig verklaren. Validatie is het proces, zoals in de validatie van formulieren of de validatie van analysemethoden. Validiteit is de eigenschap die er daarna uit blijkt: hoe goed een test werkelijk meet wat hij hoort te meten. Validatie en validiteit worden vaak verwisseld: een vragenlijst heeft een hoge validiteit, geen hoge validatie. Vlak daarnaast staat valide, “geldig of aannemelijk”, zoals in een valide argument. Revalideren is iets heel anders: herstellen na ziekte of ongeval. Dezelfde stam zit ook in invalide en mindervalide.
Hoe valideer je gegevens en meetwaarden?
In de ICT is valideren dagelijks werk. Bij een postcode kijkt een eenvoudige validatie of er vier cijfers en twee letters staan; een strengere kijkt of hij echt bestaat. Bij meetgegevens komt het neer op opschonen: wat niet klopt of niet te vertrouwen is, gaat uit de reeks. Je oordeelt door te vergelijken, in oplopende complexiteit: met het meetbereik (33 meter waar hoogstens 2 meter kan, is mis), met de rest van de reeks, met een reeks ernaast, en met een verwachtingswaarde. Elke meting krijgt zo een vlag: betrouwbaar, twijfelachtig, fout, of nog niet beoordeeld. Zo’n vlag zegt of je de waarde kunt gebruiken; hoe nauwkeurig hij is, is een andere vraag: accuraat betekenis gaat over nauwkeurigheid, valideren over bruikbaarheid.
Een methode, een model of een apparaat valideren
In onderzoek toon je met een validatie aan dat een meetinstrument geschikt is voor waar je het voor inzet. Psychologen en ergotherapeuten werken daarom met gevalideerde vragenlijsten en observatieprotocollen, zodat gegevens door de tijd heen en tussen landen vergelijkbaar blijven. Bij een simulatiemodel komt de validatie na de kalibratie: pas als model en werkelijkheid genoeg overeenkomen heet het model valide. Ook apparaten worden gevalideerd: een sterilisator voor medisch instrumentarium moet van de Europese regels met vaste tussenpozen worden nagelopen, zodat vaststaat dat het steriliseren werkt en telkens hetzelfde resultaat oplevert. Zo’n oordeel hoort los te staan van wie het velt, en daarmee ligt valideren dicht tegen objectief betekenis aan.
In België valideer je je kaartje – en in Vlaanderen een doelpunt
In het openbaar vervoer heeft valideren een heel concrete betekenis: je maakt je kaartje geldig, vlak voordat de rit begint of op het moment zelf. Dat doe je door het langs een valideertoestel te halen, of door er zelf iets op in te vullen. Bij een meerrittenkaart gaat op dat moment de eerste rit in. In België is dit het gewone woord: een MOBIB-kaart geldt pas als vervoerbewijs nadat je hem langs een van de rode valideertoestellen hebt gehaald. In Nederland heet dezelfde handeling inchecken, en wie dat vergeet kan een boete krijgen. Twee woorden, één gedachte. In Vlaanderen geldt het woord ook in de sport: wie daar een doelpunt valideert, kent het toe.
Wat is emotionele validatie?
In de psychologie is valideren dezelfde handeling als bij een document, alleen gaat het niet over papier maar over een gevoel. Bij emotionele validatie erken je de gevoelens en opvattingen van een ander als geldig en waardevol. Het tegendeel heet invalideren: iemands gevoel wegzetten als onterecht of irrationeel. Valideren is niet hetzelfde als het ermee eens zijn; je begrijpt het perspectief en accepteert het gevoel. Emotioneel valideren gaat in de praktijk in drie stappen: kijken en luisteren, reflecteren, en rechtstreeks valideren. Gevoelens zijn persoonlijk, en bij subjectief betekenis staat waarom zo’n ervaring toch geldig kan zijn. Los van het gewone woordgebruik bestaat in de dementiezorg een geregistreerde methodiek met de naam Validation; Nederlandse zorgverleners gebruikten daar een aangepaste vorm van, onder de naam belevingsgerichte zorg.
Waarom valideren altijd op dezelfde handeling neerkomt
Bij meetwaarden loopt het begrip tegen een grens aan: dat een meting fout is, valt te bewijzen; dat ze klopt, niet. Streng genomen is valideren daardoor onhaalbaar. Een document, een meetwaarde, een treinkaartje en andermans verdriet lijken niets gemeen te hebben, tot je ziet dat het dezelfde handeling is: je verklaart iets geldig. Of dat nu op een formulier gebeurt, aan een valideertoestel of in een gesprek, de kern verandert niet, en dat is wat valideren betekent.