Lobi betekenis
Lobi is een Sranantongo-woord voor liefde, dat in het Nederlands als straattaal is overgenomen en daar een sterk gevoel van toewijding voor iemand uitdrukt. De betekenis van lobi valt per naslagwerk anders uit: het smalst gaat het om liefde alleen, het breedst om affectie, genegenheid en waardering, en in chattaal zelfs om een betuiging van respect.
Het woord hoort thuis in het Sranantongo, de creooltaal van Suriname; in het Nederlands krijgt het bij twee naslagbronnen het label straattaal. WikiWoordenboek laat dat gebruik zien met een zin waarin iemand zegt veel lobi te hebben voor zijn familie. In het Sranantongo zelf reikt het woord nog verder, want daar is lobi ook een werkwoord. Ontbreekt er nog iets? Stuur het in en maak kans op een Bol.com waardebon t.w.v. €100!
Wat kun je allemaal met lobi zeggen?
De betekenis van lobi is in het Sranantongo-woordenboek niet in één glosse te vangen. WikiWoordenboek zet er vijf gebruiksomgevingen onder, en het Sranantongo-woordenboek van SIL komt tot dezelfde indeling. De eerste twee liggen dicht bij elkaar en zijn toch niet hetzelfde: van iemand houden, en op slag verliefd worden. Daarnaast dient het werkwoord om een gewoonte aan te duiden; het woordenboek geeft als voorbeeld iemand die elke zondag gaat hengelen. Het synoniem dat daarbij staat, gwenti, gaat niet over liefde maar over gewoonte. Een vierde gebruik gaat over eten: je zegt het van een gerecht dat je lekker vindt. En dan is er de wending die je bij een woord voor liefde niet verwacht: in een ontkennende zin zeg je er juist mee dat jij en iemand anders het niet met elkaar kunnen vinden. Die lezing staat niet bij één bron maar bij twee woordenboeken los van elkaar.
Hoe een Engels woord in het Sranantongo terechtkwam
De weg loopt in twee stappen. Het Nederlandse lobi is rechtstreeks uit het Surinaams overgenomen; WikiWoordenboek en het Woordenboek van Populair Taalgebruik merken het allebei zo aan. Het Surinaamse woord gaat op zijn beurt terug op het Engelse love, en dat staat bij WikiWoordenboek en bij de Engelse Wiktionary, onafhankelijk van elkaar. Vreemd is die afstamming niet, want het Sranantongo is een creooltaal op Engelse grondslag: de taal is in de zeventiende eeuw gegroeid onder mensen die uit West-Afrika naar Suriname waren weggevoerd, in een kolonie die nu eens onder Brits en dan weer onder Nederlands gezag stond. In zijn voorwoord schrijft het Sranantongo-woordenboek van SIL dat de taal volop leent en dat uitspraak en betekenis daarbij worden bijgesteld. Het Nederlands heeft meer uit het Sranantongo gehaald dan dit ene woord: denk aan dushi betekenis, of aan kaulo betekenis, dat een heel andere lading draagt.
Hoe spreek je lobi uit en is het de of het lobi?
Lobi telt twee lettergrepen en de klemtoon ligt op de eerste; afbreken doe je na de o. Dat de klemtoon bij lobi vooraan ligt is dan ook geen uitzondering maar het gevolg van de regel: in het Sranantongo valt hij op de voorlaatste lettergreep, tenzij een woord op een neusklank eindigt – dan schuift hij naar achteren. De klinkers klinken er als in het Spaans, dus de o is een zuivere o. Nederlands en Sranantongo spreken het woord gelijk uit; bij de overname in het Nederlands is aan de klank niets verschoven. Blijft het lidwoord. Volgens WikiWoordenboek is lobi onzijdig, dus het lobi, en een meervoud heeft het niet: het staat er als ontelbaar woord in. Zulke vragen spelen bij meer leenwoorden uit de straattaal; onze pagina wollah betekenis gaat over een woord dat uit een heel andere taal komt.
De officiële spelling laat maar één b toe
Lobi of lobbi: voor het Sranantongo is die vraag beslist. De Surinaamse regering nam op 15 juli 1986 een overheidsbesluit met nummer 4501 aan waarmee de taal een officiële spelling kreeg. Binnen één woord laat die spelling geen twee gelijke letters toe, en daarmee valt de dubbele b af: officieel is het lobi. Het Sranantongo-woordenboek van SIL noemt dezelfde datum en hetzelfde nummer, en schrijft erbij dat de spellingcommissie dubbele letters met opzet wilde vermijden. Diezelfde spelling weert meer dan de dubbele letter: zij schrijft ook een u waar het Nederlands oe zet. Daardoor spelt dat woordenboek het voornaamwoord yu, terwijl een straattaalwoordenboek de Engelse you aanhoudt en Google ‘Lobi you’ als zoeksuggestie toont. Voor het Nederlandse leenwoord is het besluit van 1986 niet de maatstaf, want dat is een andere spellingvraag. Toch wijst het Nederlands dezelfde kant op: de vier naslagwerken met dit lemma spellen het met één b.
Waarom je lobbi dan toch nog tegenkomt
Omdat die vorm ouder is dan de regel. In het oudste woordenboek van het Sranantongo, dat in 1783 met de hand werd geschreven, staat het woord met een dubbele b, en de voorbeeldzin erbij gaat over iemand die anderen graag dwarszit – een aanwijzing dat ook de lezing ‘ergens plezier in hebben’ er toen al bij hoorde. Daar komt bij dat de spelling van 1986 voor eigennamen uitdrukkelijk een uitzondering maakt. Een documentaire uit 1960, een Nederlands-Surinaamse productie, heet Faja Lobbi, en die titel is door het besluit dus niet achterhaald. En er is een derde reden. De commissie die in 1984 werd ingesteld, wilde dat het besluit onder alle betrokken instanties werd verspreid en dat een vervolgcommissie een definitieve woordenlijst zou opstellen. Geen van beide wensen is uitgevoerd, en daardoor is de twijfel over de schrijfwijze volgens het Sranantongo-woordenboek van SIL onverminderd gebleven.
Niet elk lobi gaat over liefde
In het Sranantongo bestaat nog een woord dat precies zo klinkt, en met liefde heeft dat niets te maken: het is een werkwoord voor smeren, wrijven en inwrijven. Het Sranantongo-woordenboek laat het zien met een vrouw die een geneesmiddel op haar lichaam smeert, en geeft wrifi als synoniem. Dat datzelfde woordenboek er een apart lemmanummer voor heeft, betekent voor de lezer dat hier twee woorden naast elkaar staan en niet één woord met twee kanten. WikiWoordenboek scheidt ze met een A en een B, en de Engelse Wiktionary zet er twee genummerde etymologieën onder: het ene lobi komt van het Engelse love, het andere van rub. Wat betekent lobi dan precies in het Nederlands? Daar is alleen het eerste van de twee terechtgekomen: het Nederlandse deel van WikiWoordenboek geeft uitsluitend de liefdesbetekenis.
Waarom staat faja lobi los en fayalobi aan elkaar?
Faya staat in het Sranantongo voor vuur; het dekt ook een vlam en een brand, en als bijvoeglijk naamwoord betekent het heet of fel. Het Nederlands schrijft dat als faja – vandaar de woordgroep faja lobi – en dat verschil komt uit de officiële spelling van 1986: die vervangt de j door een y. Zet faya voor het woord voor liefde, en je hebt een plantnaam. Het Sranantongo-woordenboek heeft daar één ingang voor, aan elkaar geschreven als fayalobi, en de glosse is geen soort liefde maar een sierheester die rode of gele bloemtrossen draagt; WikiWoordenboek zet die plantnaam onder lobi als afleiding. Voor de losse woordgroep heeft geen van beide woordenboeken een ingang. Daarmee sluit de cirkel: de officiële spelling plakt twee woorden aan elkaar zodra het geheel iets anders aanduidt dan de delen los van elkaar – en een heester met rode bloemtrossen is nu juist iets anders dan vuur plus liefde.