Plausibel betekenis
De betekenis van plausibel verwijst naar iets wat aannemelijk is: een bewering die geloofwaardig overkomt en die je voor waarschijnlijk houdt. Welke lat daarbij geldt, verschilt per woordenboek: de een vraagt alleen hoe iets klinkt, de ander wil onderbouwing zien.
Plausibel is een bijvoeglijk naamwoord en je komt het tegen zodra iemand een verhaal moet wegen: in een gesprek, in een nieuwsbericht of in een rechtszaal. De klemtoon valt op de tweede lettergreep, en de s die je in het midden schrijft, spreek je uit als een z. Wie het woord gebruikt, zegt dat een bewering het overwegen waard is – niet dat zij bewezen is. Ontbreekt er nog iets? Stuur het in en maak kans op een Bol.com waardebon t.w.v. €100!
Welke eis stelt plausibel volgens de woordenboeken?
De betekenis van plausibel wijst bij alle woordenboeken in dezelfde richting, maar de eis die zij eraan stellen loopt uiteen. Woorden.org blijft bij de indruk: wat telt is hoe iets klinkt. Encyclo citeert uit het Muiswerk-woordenboek een omschrijving die de lat hoger legt, want daar moet er feitelijk bewijs onder de bewering liggen. Het eigen lemma van Encyclo en dat van WikiWoordenboek kiezen een derde route: plausibel is wat jouw instemming verdient en die ook kan krijgen. Drie latten dus – een goedkeuring, een onderbouwing of louter een indruk – en aan het woord zelf hoor je niet welke de spreker bedoelt. Woorden.org en Encyclo geven daarnaast allebei dezelfde vier synoniemen, met aannemelijk apart bovenaan als hoofdsynoniem – twee rijen van dezelfde uitgever, dus één bevestiging en geen twee. Encyclo citeert bovendien uit een puzzelwoordenboek de oplossing schoonschijnend, en daar zit wantrouwen in: mooi van buiten, zonder dat het binnen ook klopt.
Iets kan plausibel klinken zonder dat het waar is
Wat betekent plausibel voor de waarheid van een bewering? Hier zit de kern van het woord, en de woordenboeken benoemen hem nergens. Woorden.org zet bij zijn eigen omschrijving een voorbeeldzin waarin iemands uitleg plausibel klinkt en de cijfers er vervolgens niet bij kloppen. Juist het woordenboek met de lichtste eis zet er dus zelf een waarschuwing bij. Een blog van een lerarenopleiding beschrijft hetzelfde van de andere kant: een vrouw twijfelt aan haar man, hoort van hem een uitleg die heel plausibel klinkt, en blijft toch twijfelen. Het woord neemt haar twijfel niet weg; het beschrijft alleen de indruk die het verhaal maakte. Wie iets plausibel noemt, laat dus de ruimte open dat het anders blijkt. Wat er nodig is om van zo’n indruk naar een vaststelling te komen, lees je bij wat betekent valideren.
Wat is het tegenovergestelde van plausibel?
Die vraag levert geen woord op, en dat is zelf het antwoord. De antoniemendatabase van Mijnwoordenboek meldt dat zij geen tegengesteld woord voor plausibel heeft. Synoniemen.net kent implausibel evenmin – niet als eigen trefwoord en niet als synoniem bij een ander woord – en op WikiWoordenboek bestaat dat lemma helemaal niet. Alleen Woorden.org heeft implausibel wél, maar dan met precies één omschrijving die het van Encyclo overneemt: onwaarschijnlijk – en verdere woordinformatie staat er bij dat woord niet. In het Nederlands zet je er daarom gewoon het woordje niet voor, en taalkundig is daar niets bijzonders aan: het is het bijvoeglijk naamwoord met een ontkenning ervoor, dus niet aannemelijk en niet geloofwaardig. Het Engelse plausible kent dat gat niet en draagt wel een rij vaste tegengestelden, met implausible en far-fetched erin. Wat juist helemaal geen twijfel meer oproept, lees je bij wat betekent evident.
Plausibel hoort bij een uitleg, een scenario of een reden
Waar plausibel in een zin terechtkomt, laten de voorbeeldzinnen van de bronnen zien: zij wijzen allemaal dezelfde kant op. Woorden.org zet het woord bij verklaring, in de verbogen vorm: een plausibele verklaring. Encyclo citeert uit het Muiswerk-woordenboek een zin waarin iemand een plausibele reden had om niet op tijd te zijn. Twee andere lemma’s op Encyclo laten het bij een uitleg horen, en in een van de twee valt het woord juist in de ontkenning: iemand heeft iets niet plausibel kunnen maken. Dat is de vaste verbinding met maken, en die betekent iets bij een ander aannemelijk krijgen. WikiWoordenboek voegt er een krantenzin uit De Standaard aan toe, waarin een scenario plausibel wordt genoemd. Opvallend is waar het woord in al die gevallen bij staat: bij iets wat iemand beweert of voorstelt, en niet bij een voorwerp of bij een mens.
Welke woordvormen heeft plausibel, en wat is plausibiliteit?
Vier bronnen merken plausibel aan als bijvoeglijk naamwoord en geen enkele noemt een andere woordsoort. Het buigt mee: de trappen zijn plausibel, plausibeler en plausibelst, en zet je er een -e achter, dan krijg je plausibele, plausibelere en plausibelste. De overtreffende trap kan ook met meest ervoor staan. Tubantia schreef over een vermissingszaak waarin mensen doorgaven waar de vermiste gezien zou zijn, en één van die beweringen heette de meest plausibele; daar rangschikt het woord ze in plaats van er ja of nee tegen te zeggen. Dat de vorm er niet Nederlands uitziet, komt doordat de stam Latijns is. Let bij het spellen op de s in het midden: die blijft een s. Er hoort ook een zelfstandig naamwoord bij, plausibiliteit, en de pagina van Encyclo daarover noemt dat een graad: hoe waarschijnlijk of aannemelijk het is dat iets in werkelijkheid ook zo is.
In het recht is plausibiliteit een maatstaf, geen mening
Buiten de woordenboeken is plausibiliteit een toetsingsbegrip. In een informatiebericht uit 2015 voerde de Immigratie- en Naturalisatiedienst het in als derde maatstaf voor geloofwaardigheid, voor gevallen waarin de bestaande maatstaven tekortschoten. Het bericht mikte op wat naar algemene maatstaven niet plausibel is, met twee beelden die de natuurwetten tarten: iemand die een muur van zes meter in één sprong neemt, of die per speedboot vanuit Ghana in één dag Rotterdam bereikt. De lat was niet opgehangen aan het gevoel van de beoordelaar, maar aan wat redelijk denkende mensen niet kunnen betwisten. Dat maakte de toets objectief; wat dat woord inhoudt, lees je bij wat betekent objectief. Het strafprocesrecht kent plausibiliteit eveneens als vakterm: Encyclo citeert uit een juridisch woordenboek dat het daar de aannemelijkheid van een verklaring aanduidt. Plausibel zegt dat een verhaal de toets van het verstand haalt; of het ook waar is, blijft daarna een open vraag.