Oid betekenis
De betekenis van o.i.d. is “of iets dergelijks”: drie punten voor drie afgekorte woorden, waarmee je laat weten dat een rijtje voorbeelden niet compleet is.
Die drie punten zijn geen versiering en ook geen smaakkwestie. Ze staan er omdat je de afkorting hardop voorleest als de volle woorden die erachter zitten, en er hoort een punt bij elk woord dat je inkort. In de officiële Woordenlijst Nederlandse Taal staat precies die vorm: kleine letters, en achter elke letter een punt. Op papier en op het scherm sluit ze een opsomming af die je niet helemaal wilt uitschrijven. Ontbreekt er nog iets? Stuur het in en maak kans op een Bol.com waardebon t.w.v. €100!
O.i.d. betekenis: waar staan de drie letters voor?
De betekenis van o.i.d. luidt voluit: of iets dergelijks. De o hoort bij “of”, de i bij “iets” en de d bij “dergelijks”, en daarmee is de hele afkorting verklaard. De Woordenlijst Nederlandse Taal rubriceert haar als woordgroep, het Algemeen Nederlands Woordenboek zet er als woordsoort “overige” bij. Het is dus geen zelfstandig naamwoord en geen bijwoord, maar een ingekorte woordgroep die je achter een opsomming plakt. Het Algemeen Nederlands Woordenboek tekent er bovendien uitdrukkelijk bij aan dat het vooral om geschreven taal gaat. Een tweede taalkundige lezing is er niet: de afkortingenwoordenboeken die het lemma voeren, geven er allemaal maar één betekenis bij.
Wat betekent oid volgens de officiële Woordenlijst?
Zoek je in de officiële Woordenlijst op de schrijfwijze “oid”, dan krijg je geen enkel resultaat terug. De Taalunie voert uitsluitend het lemma met punten, met “of iets dergelijks” als verklaring en met het keurmerk erbij. Als woord bestaat die schrijfwijze officieel dus niet, ook al kom je haar op internet geregeld tegen. WikiWoordenboek wijst bij dit lemma op diezelfde opname in de Woordenlijst. Daarmee is het weglaten van de punten de meest gemaakte fout rond deze afkorting, en meteen ook de makkelijkste om te voorkomen. Wie zeker wil weten dat hij goed zit, schrijft o.i.d. en laat de drie punten staan.
Waarom staan er punten in o.i.d.?
Het Genootschap Onze Taal knoopt de puntenregel aan de manier waarop je iets voorleest. Noem je bij het hardop lezen de losse letters, zoals bij vwo en wc, dan blijven de punten weg. Spreek je in plaats daarvan de hele woorden uit, zoals bij blz. en d.w.z., dan horen die punten er juist wel bij. O.i.d. valt in die tweede groep: hardop zeg je “of iets dergelijks” en niet “oo-ie-dee”. Ook de Leidraad van de Woordenlijst omschrijft het zo. Elk woord dat je inkort krijgt in beginsel een eigen punt, en daarmee is verklaard waarom het er hier drie zijn. Ook bij n.o.t.k. hoort achter elk ingekort woord een punt; waar die letters voor staan, lees je op de pagina over notk afkorting betekenis. Soms komt er voor de herkenbaarheid nog een punt bij, zoals in a.s. en z.o.z.
O.i.d. tegenover een woord als btw
De Leidraad van de Woordenlijst zet twee soorten verkorting naast elkaar, en daar zit het hele verschil in. Een letterwoord of een initiaalwoord bouw je op uit beginletters, van een naam of van woorden die bij elkaar horen, en het doet in de zin gewoon dienst als woord: bij het voorlezen spreek je die korte vorm uit. Zo gaat het bij pc, btw en havo, en die schrijf je zonder punten. Een afkorting lees je andersom voor, met de hele woorden, en dan blijft elke punt staan. Wie “oid” opschrijft, schuift het woord dus naar de eerste groep terwijl het in de tweede thuishoort. Er is ook een tussengroep: afkortingen die inmiddels vaak letter voor letter worden uitgesproken en hun punten toch houden. De Leidraad noemt daarbij a.u.b. en c.q. als voorbeelden; de pagina over cq betekenis gaat daar verder op in.
Komt er nog een punt bij aan het eind van een zin?
Deze vraag komt vanzelf op zodra je o.i.d. gebruikt, want de afkorting staat meestal helemaal achteraan in de zin. Onze Taal antwoordt daarop dat één punt genoeg is: die van de afkorting sluit meteen de hele zin af. Je schrijft dus “Neem iets mee om op te schrijven: een pen, een blocnote o.i.d.” en zet daar geen tweede punt achter. Volgt er een ander leesteken, dan ligt het anders. Komt er een komma, een dubbele punt of een vraagteken achter, dan houdt de afkorting haar eigen punt en schuift dat leesteken erachteraan. In “Heb je een schaar, een nietmachine o.i.d.?” staan ze dus allebei.
Waar zet je o.i.d. in de zin?
Gebruik je o.i.d., dan is het patroon overal hetzelfde: eerst twee of drie gelijksoortige voorbeelden, en daarachter de afkorting, die aangeeft dat het rijtje verder loopt. “Voor de klus kun je een boormachine, een schuurmachine o.i.d. lenen” is zo’n zin, en “Wie meehelpt krijgt een bos bloemen, een cadeaubon o.i.d.” ook. In de meeste gevallen staat er een komma voor de afkorting, al gebeurt dat niet overal. Je maakt je uitspraak er een tikje minder stellig mee: het genoemde is een richting en geen afgesloten lijst. In spreektaal en in een appje kom je voor datzelfde doel eerder “ofzo”, “of zoiets” of “of iets in die richting” tegen; o.i.d. hoort vooral bij geschreven tekst. Geef altijd eerst genoeg voorbeelden, want zonder die aanloop weet de lezer niet welke kant hij op moet denken.
Welke schrijffouten zie je het vaakst?
Na de ontbrekende punten is de weggelaten slotpunt de bekendste misser. De richtlijn van de Taalunie schrijft achter ieder ingekort woord een punt voor, en de d hoort daar gewoon bij; “o.i.d” is dus niet af. Daarnaast duikt de afkorting geregeld in hoofdletters op. De vuistregel van Onze Taal is dat een afkorting kleine letters krijgt, tenzij ze een naam inkort, en “of iets dergelijks” is geen naam. Alleen aan het begin van een zin krijgt de o dus een hoofdletter. De derde misser is een spatie tussen de letters. Een reeks als a.u.b. of z.o.z. geldt bij de Taalunie als één enkele afkorting, en daarin valt de spatie weg. Bij o.i.d. werkt dat niet anders.
Wat de Taalunie aanraadt bij korte vormen
De Taalunie raadt aan een korte vorm liever uit te schrijven: staan er veel van in een tekst, dan wordt die lastiger te volgen. Datzelfde advies zegt erbij dat je het beter bij gangbare afkortingen kunt houden, de vormen die in de woordenboeken staan, en er zelf geen moet bedenken. Korte vormen die voluit nauwelijks meer tekens kosten, schrijf je beter meteen uit; bij dhr. tegenover “de heer” of u. tegenover “uur” scheelt het bijna niets. O.i.d. komt er in die afweging juist goed vanaf, want drie letters met punten vervangen achttien tekens. De Taalunie zegt niets over deze afkorting in het bijzonder, maar in academisch werk is voluit schrijven de veilige keuze. Kom je een andere korte vorm tegen en weet je niet zeker wat hij betekent, zoek hem dan op voordat je hem overneemt.